Νεφρικές νόσοι

Η λειτουργία των νεφρών περιλαμβάνει, την αποβολή περιττών ουσιών, τη ρύθμιση της ισορροπίας των ηλεκτρολυτών και τη διατήρηση της ομοιόστασης των υγρών του οργανισμού. Ωστόσο, πολλές διαταραχές μπορεί να επηρεάσουν τις λειτουργίες αυτές. Σ’ αυτές ανήκουν το νεφρωσικό σύνδρομο (nephrotic syndrome), η νεφρική ανεπάρκεια (renal failure) και η νεφρολιθίαση (nephrolithiasis).

• Συγκεκριμένα, το νεφρωσικό σύνδρομο αποτελεί μία σοβαρή κλινικά παθολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλή συγκέντρωση πρωτεϊνών στα ούρα, γνωστή και ως πρωτεΐνουρία. Αυτή η παθολογική κατάσταση συνοδεύεται επίσης και από υπολευκωματιναιμία (hypoalbuminemia) δηλαδή χαμηλή συγκέντρωση πρωτεϊνών στο αίμα, υπερλιπιδαιμία (hyperlipidemia) και οίδημα (edema). Ακόμη, προκαλείται από αυξημένη διαπερατότητα μέσω της κατεστραμμένης βασικής μεμβράνης στην περιοχή του νεφρικού σπειράματος (renal glomerulus).

Αίτια αυτής της παθολογικής κατάστασης μπορεί να είναι εγγενής νεφρική νόσος που προκαλείται κυρίως από δευτερεύουσες χρόνιες παθήσεις όπως είναι ο σακχαρώδης διαβήτης, αυτοάνοσο νόσημα για παράδειγμα ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (systemic lupus erythematosus), λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος και παρενέργειες διαφόρων φαρμάκων.

• Στη συνέχεια, η νεφρική ανεπάρκεια αναφέρεται στη σημαντική έκπτωση της λειτουργικότητας των νεφρών δηλαδή την αδυναμία αυτών να απεκκρίνουν παραπροϊόντα μεταβολισμού από το σώμα με αποτέλεσμα αυτό να οδηγεί στην κατακράτηση αζωτούχων αποβλήτων στο αίμα. Επιπλέον, η νεφρική ανεπάρκεια κατηγοριοποιείται ως οξεία νεφρική ανεπάρκεια (Acute Renal Failure – ARF) όπου η σπειραματική διήθηση (glomerular filtration) εμφανίζει σημαντική πτώση σε διάστημα ωρών και ημερών, ωστόσο αυτή η κατάσταση είναι αναστρέψιμη. Συχνά προκαλείται από άλλες χρόνιες παθήσεις όπως είναι ο διαβήτης, η υπέρταση και νοσήματα που επηρεάζουν την περιοχή του σπειράματος των νεφρών. Εάν δεν αντιμετωπιστεί σύντομα τότε θα οδηγήσει σε νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου όπου απαιτείται αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρών .
• Η νεφρολιθίαση, δηλαδή ο σχηματισμός πέτρας στους νεφρούς, μπορεί να εντοπιστεί σε οποιοδήποτε μέρος του ουροποιητικού συστήματος. Αυτές οι πέτρες αποτελούνται από οξαλικό ασβέστιο (calcium oxalate), ουρικό οξύ (uric acid) ή στρουβίτη (struvite), δηλαδή φλεγμονώδης λιθίαση. Οι παράγοντες κινδύνου εμφάνισης νεφρολιθίασης είναι η αφυδάτωση, υψηλή κατανάλωση τροφών πλούσιες σε νάτριο, αιματουρία hematuria και επαναλαμβανόμενες μολύνσεις του ουροποιητικού συστήματος.

Η σημασία της διατροφής στις ασθένειες των νεφρών

Η διατροφή, παίζει σπουδαίο ρόλο στην εμφάνιση νεφρικών παθήσεων. Για παράδειγμα έχει δειχθεί πως η προσκόλληση στο Δυτικό πρότυπο διατροφής (Western dietary), σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης χρόνιων νεφρικών νόσων που χαρακτηρίζεται από τα αυξημένα επίπεδα έκκρισης αλβουμίνης και την ταυτόχρονη πτώση του ρυθμού σπειραματικής διήθησης (GFR; ≥3 mL · min⁻¹ · 1.73 m⁻²). Για παράδειγμα, στην περίπτωση του νεφρωσικού συνδρόμου  οι ασθενείς θα πρέπει να προσλαμβάνουν πρωτεΐνη μέσω των τροφών ώστε να αντισταθμίσουν τις απώλειες στα ούρα. Επίσης, ο περιορισμός κατανάλωσης αλατιού παίζει σπουδαίο ρόλο στον σχηματισμό οιδήματος. Επίσης, έρευνες δείχνουν η μειωμένη πρόσληψη λιπιδίων, και η κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και προϊόντων ολικής άλεσης βοηθούν στην αντιμετώπιση της υπεριλιπιδαιμίας.

Συνεχίζοντας, ερευνητικά στοιχεία δείχνουν πως η διατροφή στη χρόνια νεφρική ανεπάρκεια στοχεύει στην μείωση του συνολικού φόρτου λειτουργίας των νεφρών ενώ ταυτόχρονα εξασφαλίζεται η επαρκής πρόσληψη θρεπτικών στοιχείων. Για παράδειγμα, υπάρχει ισορροπημένη πρόσληψη πρωτεϊνών  ενώ περιορίζεται η κατανάλωση τροφών πλούσια σε Κάλιο και Φώσφορο ώστε να αποφευχθούν επιπλοκές όπως η υπερκαλιαιμία (hyperkalemia).

Όσον αφορά την πάθηση της νεφρολιθίασης, η πρόληψη μέσω της διατροφής στοχεύει στη μείωση του σχηματισμού πετρωμάτων. Ως εκ τούτου, συστήνεται η επαρκής κατανάλωση υγρών, καθώς το νερό έχει την ικανότητα να αραιώνει την ουρία και να προλαμβάνει την κρυσταλλοποίηση. Επίσης, ανάλογα το τύπο της πέτρας, υπάρχουν διάφορες διατροφικές τροποποιήσει όπως η μειωμένη κατανάλωση τροφών πλούσιες σε οξαλικά όπως το σπανάκι, περιορισμένη κατανάλωση αλατιού ώστε να μειωθεί η έκκριση ασβεστίου και η αποφυγή κατανάλωσης ζωικής πρωτεΐνης που συμβάλλει στη μείωση των επιπέδων του ουρικού οξέος.

Ποιος ο ρόλος του διαιτολόγου?

Ο ρόλος ενός διαιτολόγου κατέχει κρίσιμο ρόλο στη διαχείριση των νεφρικών διαταραχών. Ανάλογα με τον τύπο και το στάδιο της νεφρικής νόσου μπορεί να εκτιμήσει τις διατροφικές ανάγκες του ασθενή, να τους παρέχει με εξατομικευμένο διατροφικό πλάνο που να συμβαδίζει με τη φαρμακευτική αγωγή που λαμβάνουν και να τους συμβουλεύει καθ’ όλη τη διάρκεια της νόσου και της θεραπείας. Επιπλέον, ο κλινικός διαιτολόγος εξασφαλίζει πως το διατροφικό πρότυπο που συστήνει είναι πρακτικό και αποτελεσματικό σύμφωνα πάντα με τις προτιμήσεις, τις πολιτισμικές ιδεολογίες και τους θεραπευτικούς στόχους του ασθενή. Τέλος, ο διαιτολόγος, συνεργάζεται και βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με τους υπόλοιπους επαγγελματίες υγείας που παρακολουθούν τον ασθενή ώστε να παρέμβει με τις οποιεσδήποτε διατροφικές τροποποιήσεις είναι απαραίτητες, προωθώντας την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.