Οι γαστρεντερικές διαταραχές περιλαμβάνουν ένα εύρος παθήσεων, οι οποίες σχετίζονται με το ανθρώπινο γαστρεντερικό σύστημα. Οι παθήσεις αυτές μπορεί να εντοπίζονται στο στόμαχο, τον οισοφάγο, το λεπτό και το παχύ έντερο, τον πρωκτό, καθώς επίσης και το ήπαρ, το πάγκρεας και τη χοληδόχο κύστη.
Ορισμένες παθήσεις του γαστρεντερικού συστήματος σχετίζονται με τη ροή του οξέος του στομάχου. Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση είναι μία πάθηση κατά την οποία τα υγρά του στομάχου παλινδρομούν προς τον οισοφάγο. Τα αποτελέσματα είναι η βλάβη του επιθηλίου του οισοφάγου και η αίσθηση καψίματος . Η γαστρίτιδα αποτελεί φλεγμονή του στομάχου που οφείλεται σε διάφορες λοιμώξεις από μικρόβια, φαρμακευτικά σκευάσματα, αλκοόλ και στρες. Το έλκος του στομάχου ή του δωδεκαδάχτυλου προκαλείται από τη λήψη Μη Στεροειδών Αντιφλεγμονωδών Σκευασμάτων και το βακτήριο Helicobacter pylori (Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού).
Οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου αποτελούν αυτοάνοση διαταραχή του εντερικού σωλήνα. Διακρίνεται στην ελκώδη κολίτιδα και τη νόσο του Crohn. Η ελκώδης κολίτιδα χαρακτηρίζεται από τη φλεγμονή της εσωτερικής επιφάνειας του εντέρου. Η φλεγμονή αυτή εξαπλώνεται με συνεχή τρόπο κατά μήκος του εντερικού σωλήνα και του πρωκτού, οδηγώντας στην εμφάνιση διαρροιών και το σχηματισμό ελκών. Η νόσος του Crohn χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση φλεγμονή κατά μήκος του εντέρου, αλλά τμηματικά. Η νόσος προκαλεί την εμφάνιση ελκών και στενώσεων στο έντερο, καθώς και επεισοδίων διάρροιας. Η κοιλιοκάκη αποτελεί μία ακόμη αυτοάνοση φλεγμονώδη διαταραχή του εντέρου. Φλεγμονή εμφανίζεται στον εντερικό σωλήνα, έπειτα από την κατανάλωση τροφών από τα άτομα οι οποίες περιέχουν γλουτένη.
Ορισμένες παθήσεις επηρεάζουν την κινητικότητα του εντέρου. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί μία πάθηση κατά την οποία εμφανίζεται ελαττωμένη κινητικότητα του εντερικού σωλήνα. Συνήθως οφείλεται στην ελαττωμένη πρόσληψη φυτικών ινών και νερού από τα άτομα. Τα αποτελέσματα της δυσκοιλιότητας είναι η δυσκολία στην αποβολή των κοπράνων και ο μετεωρισμός.
Η γαστροπάρεση είναι μία πάθηση κατά την οποία η διάβαση της τροφής από το στόμαχο προς το έντερο καθυστερεί. Συνήθως οφείλεται σε βλάβη των νεύρων και το Σακχαρώδη Διαβήτη (Eseonu et al., 2022). Το Σύνδρομο του Ευερέθιστου Εντέρου αποτελεί μία πάθηση κατά την οποία εμφανίζονται διαβαθμίσεις στην κινητικότητα του εντέρου. Τα άτομα υποφέρουν από κοιλιακό πόνο, μετεωρισμό και έντονες εναλλαγές διάρροιας και δυσκοιλιότητας.
Οι γαστρεντερικές παθήσεις εμφανίζονται και σε άλλα όργανα του γαστρεντερικού συστήματος. Η ηπατίτιδα αποτελεί μία πάθηση κατά την οποία εμφανίζεται φλεγμονή στο ήπαρ. Συνήθως οφείλεται σε ιούς. Η κίρρωση του ήπατος αποτελεί μία άλλη πάθηση κατά την οποία το ηπατικό παρέγχυμα αντικαθίσταται από ουλώδη ιστό. Συνήθως οφείλεται στην κατανάλωση αλκοόλ. Η παγκρεατίτιδα αποτελεί μία πάθηση κατά την οποία φλεγμονή εμφανίζεται στο πάγκρεας. Συνήθως προκαλείται από την κατανάλωση αλκοόλ και τη μετακίνηση λίθων από τη χοληδόχο κύστη στον παγκρεατικό πόρο.
Ο ρόλος της διατροφής
Η διατροφή παίζει πολύ σημαντικό ρόλο για τη διαχείριση και την αντιμετώπιση των γαστρεντερικών διαταραχών. Ο πρωταρχικός λόγος είναι ότι τα τρόφιμα διέρχονται μέσα από το γαστρεντερικό σωλήνα κατά τη διαδικασία της πέψης τους. Συνεπώς, επηρεάζουν τα κύτταρα και τα διάφορα όργανα του γαστρεντερικού συστήματος.
Η διατροφή μπορεί να συμβάλλει στην ανακούφιση από τα συμπτώματα των γαστρεντερικών παθήσεων. Ανάλογα με το είδος της πάθησης, ορισμένες τροφές βοηθούν στην ύφεση των συμπτωμάτων, ενώ άλλες τροφές τείνουν να τα επιδεινώνουν.
Ορισμένα είδη τροφών έχουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Οι τροφές αυτές μπορούν να συμβάλλουν στην ελάττωση των φλεγμονωδών αντιδράσεων, ειδικά σε φλεγμονώδεις παθήσεις του γαστρεντερικού συστήματος, όπως η ελκώδης κολίτιδα, η κοιλιοκάκη και η νόσος του Crohn. Η επιλογή τροφών μπορεί να προωθήσει την επούλωση των ελκών του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου, καθώς και των ελκών του εντέρου από την ελκώδη κολίτιδα και τη νόσο του Crohn. Επιπλέον, τα πρεβιοτικά και τα προβιοτικά βοηθούν στην αποκατάσταση της φυσιολογικής χλωρίδας του εντερικού σωλήνα .
Η διατροφή μπορεί να επηρεάσει την κινητικότητα του γαστρεντερικού σωλήνα. Τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες αυξάνουν την κινητικότητα του εντέρου σε περιπτώσεις δυσκοιλιότητας, ενώ τα μικρά εύπεπτα γεύματα ανακουφίζουν τα άτομα από τα συμπτώματα της γαστροπάρεσης.
Σε γενικές γραμμές, η επιλογή των κατάλληλων τροφών μπορεί να αυξήσει την ποιότητα της ζωής των ατόμων μακροπρόθεσμα, ενώ μπορεί να λειτουργήσει προληπτικά ως προς την έξαρση των συμπτωμάτων των χρόνιων γαστρεντερικών παθήσεων.
Η διατροφή των ασθενών παίζει πολύ σημαντικό ρόλο για την αντιμετώπιση των γαστρεντερικών παθήσεων. Αν και υπάρχουν γενικές οδηγίες, τα διατροφικά πλάνα τείνουν να εξατομικευτούν ανάλογα με την πάθηση από την οποία πάσχει ο εκάστοτε ασθενείς.
Στην περίπτωση της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, συστήνεται η πρόσληψη καθαρών πρωτεϊνών, όπως κοτόπουλο και ψάρι, τροφές ολικής άλεσης, τροφές με χαμηλή οξύτητα, όπως μη όξινα φρούτα. Αποφεύγεται η κατανάλωση λιπαρών και τηγανητών φαγητών, καφεΐνης και όξινων τροφών. Για τη γαστρίτιδα και τα έλκη στομάχου και δωδεκαδακτύλου, συστήνεται η κατανάλωση καθαρών πρωτεϊνών, εύπεπτων υδατανθράκων, όπως το λευκό ρύζι, τροφών με φλαβονοειδή, όπως το μπρόκολο, και προβιοτικών. Αποφεύγονται τα πικάντικα και τηγανητά φαγητά, η καφεΐνη και το αλκοόλ.
Όσον αφορά την ελκώδη κολίτιδα και τη νόσο του Crohn, σε περιόδους έξαρσης των συμπτωμάτων συστήνεται η πρόσληψη καθαρών πρωτεϊνών, τροφών με λίγες φυτικές ίνες, καθώς και ηλεκτρολυτών, για την πρόληψη της αφυδάτωσης από τη διάρροια. Σε περιόδους ύφεσης των συμπτωμάτων, συστήνεται η κατανάλωση τροφών με διαλυτές φυτικές ίνες και τροφίμων χωρίς φλεγμονώδεις ιδιότητες. Γενικότερα, αποφεύγεται η κατανάλωση γαλακτομικών προϊόντων, λιπαρών και επεξεργασμένων τροφίμων, καθώς και τροφών με πολλές φυτικές ίνες. Τα άτομα που υποφέρουν από κοιλιοκάκη αποφεύγουν την κατανάλωση τροφών με γλουτένη ή επεξεργασμένων τροφίμων. Τείνουν να καταναλώνουν τροφές με πρωτεΐνες, φρέσκα λαχανικά και φρούτα, καθώς και τρόφιμα χωρίς γλουτένη.
Κατά τη δυσκοιλιότητα, τα άτομα αποφεύγουν να καταναλώνουν επεξεργασμένες τροφές με λίγες φυτικές ίνες και μεγάλες ποσότητες γαλακτομικών προϊόντων. Συστήνεται η κατανάλωση καλών λιπαρών, τροφών με φυτικές ίνες και άφθονων υγρών. Για τη γαστροπάρεση, συστήνεται η κατανάλωση μικρών γευμάτων με μαλακές τροφές, οι οποίες δεν περιέχουν λιπαρά, όξινα συστατικά ή φυτικές ίνες. Οι ασθενείς με Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου καταναλώνουν τρόφιμα χωρίς λακτόζη και γλουτένη, αποφεύγοντας ταυτόχρονα τα τρόφιμα που περιέχουν λακτόζη και γλουτένη. Επιπλέον, αποφεύγουν τα τεχνητά γλυκαντικά, όπως η σορβιτόλη.
Για τις γαστρεντερικές παθήσεις που αφορούν το ήπαρ και το πάγκρεας, συστήνεται η αποφυγή της κατανάλωσης μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ και λιπαρών τροφών. Συστήνεται η κατανάλωση τροφίμων με καθαρές πρωτεΐνες, σύνθετους υδατάνθρακες και χαμηλή περιεκτικότητα σε αλάτι.